Drie Generaties Palthe

Het historisch museum het Palthe Huis is één van de oudste huizen van Oldenzaal. De gebinten van het huis zijn gedateerd als 17e eeuws ( ±1650 ). Het Palthe Huis dankt zijn tegenwoordige aanzien voor een groot deel aan de 17e en 18e eeuwse verbouwingen. Het huis heeft tot ± 1650 gediend als grote voorraadschuur of boerderij. In de tweede helft van de 17e eeuw werd het huis verbouwd tot een patriciërshuis.

In de 18e eeuw is dit huis gekocht door Johannes Palthe. Drie generaties hebben hier gewoond vanaf 1805 tot 1928.

1767 – 1854

De eerste bewoner was dominee Johannes Palthe. Hij werd geboren in Nieuwleusen bij Zwolle. Zijn vader (Jan Arend Palthe) was daar dominee. Johannes was de jongste van zes kinderen. Hij doorliep de Latijnse school in Oldenzaal en studeerde in Groningen en Leiden. In 1799 trouwde hij met Carolina Bernhardina Racer (geboren 28 oktober 1778), een dochter van Jan Willem Racer. Het echtpaar verhuisde in 1802 naar Oldenzaal waar Johannes Palthe als dominee werd aangesteld. In 1805 betrok het gezin het huis aan de Marktstraat in Oldenzaal.

Aanvankelijk predikte Johannes Palthe in de aan de protestantse gemeente toebehorende Oude of Plechelmuskerk, maar daar kwam een eind aan in 1809. Toen koning Lodewijk Napoleon, de broer van keizer Napoleon (Franse tijd van 1795-1815) Oldenzaal bezocht, beval hij dat de Plechelmuskerk aan de katholieken moest worden teruggegeven, omdat zij het grootste aantal gelovigen had. De protestantse gemeente diende een nieuwe kerk te bouwen; een Waterstaatskerk. In 1810 hield Johannes Palthe daar zijn inwijdingspreek.

Naast predikant was Johannes Palthe ook een begenadigd koopman in onroerend goed. Gedeeltelijk door erfenissen, maar ook door aankopen, had hij heel veel bezittingen verkregen; van Oldenzaal naar Denekamp kon hij over eigen grond lopen, zoals beweerd wordt.

Uit het huwelijk van Johannes Palthe en Carolina Racer werden acht kinderen geboren: 3 dochters en 5 zonen. Qua gezondheid ging het niet zo goed met hen. De 3 dochters stierven op de leeftijd van 4 maanden, twee jaar en 20 jaar. Twee van hun zonen werden niet ouder dan 25 en 28 jaar.

1820 – 1897
Carel H.B. Palthe met zijn tweede vrouw en dochters.
Gulia staat achter haar vader.

De tweede Palthe die in het huis aan de Marktstraat in Oldenzaal woonde, was de jongste zoon van Johannes Palthe. Carel Hendrik Bernard Palthe studeerde ook voor dominee. Hij was kandidaat voor een predikantplaats, maar heeft slechts één keer de kansel beklommen. In bepaalde informatie over deze Palthe wordt zelfs gewag gemaakt van het feit dat hij nooit op de preekstoel heeft gestaan. Het viel hem zwaar de consequenties van het ambt te aanvaarden.

Carel H.B. Palthe wijdde zich aan het beheer van de omvangrijke bezittingen die hij geërfd had van zijn familie. Het ging om de bezittingen van de Palthes in Nieuwleusen (waar de familie regelmatig verbleef in de zomermaanden) en Oldenzaal, alsmede die bij Denekamp en De Lutte. Verder nog om huizen in Oldenzaal, de borg Beuningen en de havezate Het Everlo.

Carel H.B. Palthe trouwde eerst met Amélie Marie Emérence Michgorius. Na het overlijden van zijn eerste vrouw hertrouwde hij met de zus van Amélie, genaamd Maria Emerencia Michgorius.

Carel H.B. Palthe kreeg twee dochters:

  • Carolina Bernhardina (1862-1923) die later in het huis aan de Groote Markt woonde, dat ook eigendom was geweest van haar grootvader Johannes Palthe.
  • Guillemette (Gulia) Joanette (1863-1928) is blijven wonen in het ouderlijk huis aan de Marktstraat 13, het huidige historisch museum het Palthe Huis.

1863 – 1928

Gulia Palthe (1863-1928) was dus de derde en laatste Palthe die in het huis woonde aan de Marktstraat 13 te Oldenzaal. Toen Gulia 5 jaar oud was, stierf haar moeder (Amélie Michgorius). Vier jaar later hertrouwde haar vader (Carel H.B. Palthe) met de jongere zuster van zijn overleden vrouw (Maria Michgorius). Dit huwelijk bleef kinderloos.

Vanaf haar 15e tot haar 23e jaar hield Gulia een dagboekje bij, dat nu nog aanwezig is in het museum Het Palthe Huis. Het dagboek vermeldt dat ze op 9 jarige leeftijd een zeer been kreeg. Daar heeft ze altijd last van gehouden. Op haar 15e belandde ze in een wagentje en werd ze soms rondgereden. Meestal was het binnenblijven. Ze keek vanachter het raam van haar kamer naar het plezier van de buiten spelende kinderen. Vaak zat ze bij haar grootmoeder in het Michgoriushuis en las haar voor. Omdat Gulia een vrij zwak gestel had, bezocht ze vaak Bad Oeyenhausen bij Osnabrück om te kuren.

Gulia gaf veel om haar vader en stiefmoeder, evenals om haar grootmoeder. Beduidend minder ging het tussen Gulia en haar één jaar eerder geboren zus Carolina. Regelmatig hadden beide zussen ruzie. Na de dood van hun ouders en grootmoeder werd elk contact door Carolina verbroken. Carolina liet zelfs een hoge muur achter haar huis bouwen, zodat de tuin en de woning van haar zus geheel uit zicht bleven.

Gulia leefde erg zuinig en bewaarde alles. Haar huis was bijna helemaal gevuld met familiestukken uit erfenissen van ongeveer twee eeuwen en had veel weg van een museum.
Museumdirecteuren kwamen op bezoek en toonden hun belangstelling. Soms deed Gulia een schenking aan een museum, zoals aan de Oudheidskamer van Oldenzaal (toendertijd gevestigd in het Michgoriushuis).

In de winter van 1927 werd Gulia ziek en moest worden opgenomen in het ziekenhuis “Heil der Kranken” te Oldenzaal. Op 26 maart 1928 overleed zij.

In 1921 was Gulia begonnen haar testament te schrijven. In dat testament, bijna een boek dik, was alles precies omschreven. Aan de Oudheidskamer van Oldenzaal liet zij het huis van de drie generaties Palthe na. Het Michgoriushuis, waar de Oudheidskamer tot dan toe gevestigd was, moest “bewaarschool” worden.

Bronvermeldingen:

  • ’t Inschrien, 34 jrg. Nr3, juli 2002, Van Deinse Instituut
  • Het Palthehuis, T.G. De Kempenaer- Van Wulfften Palthe 1963
  • Canon van Oldenzaal, Vereniging Vrienden van het historisch museum het Palthehuis in Oldenzaal, 2012, ISBN 9789081145503
  • Het afgescheurde Kleed, H.A. Hauer, 1987, ISBN 9066430109
  • Foto Gulia Palthe, Historisch Centrum Overijssel
  • Website: www.wieiswieinoverijssel.nl
  • Website: www.palthehof.nl

Terug in de tijd…

thuis bij de familie Palthe

 

X